‘Betere vrouwengezondheid, beter functionerende maatschappij’

‘Vrouwengezondheid is meer dan aandacht hebben voor borsten en baarmoeder. Het is veel breder. We moeten af van die bikinivisie!’ Prof. Dr. Jeanine Roeters van Lennep oogst applaus met haar statement tijdens het netwerkevent van Gezond010. De internist vasculaire geneeskunde in het Erasmus MC maakt zich al ruim 25 jaar hard voor betere zorg voor vrouwen. Ze is 1 van de 3 oprichters van het Netherlands Women’s Health Research & Innovation Center. Dat werd in april 2025 geopend, als onderdeel van het Erasmus MC. Als eerste in Nederland richt dit centrum zich volledig op onderzoek en innovatie voor vrouwengezondheid. 

Van activisme naar wetenschappelijke interesse

Om verandering te bewerkstelligen, is meer bewustwording nodig in onze maatschappij. Daarom waren zo’n 80 professionals op het gebied van gezondheid en welzijn op donderdag 20 november aanwezig in cultureel podium OASE in de Rotterdamse Schiehaven. Zij luisterden naar interessante sprekers en gingen met elkaar in gesprek over vrouwengezondheid. ‘Het is mooi dat dit onderwerp centraal staat bij dit netwerkevent, al helemaal in het Rotterdamse jaar van de vrouw’, aldus Jeanine. ‘Verschillen tussen mannen en vrouwen worden tegenwoordig niet meer alleen onderzocht vanuit activisme. Er is steeds meer wetenschappelijke interesse. En ook het wetenschappelijke bewijs voor de sekseverschillen stapelt zich op.’ 

Vaker depressies voor vrouwen

Dat bleek bijvoorbeeld uit de presentatie van Prof. Dr. Marrie Bekker. Als hoogleraar klinische psychologie is zij al decennialang een pionier op het gebied van autonomie en psychische stoornissen. En van gendersensitiviteit in psychologisch onderzoek. Marrie liet onder meer zien dat (jonge) vrouwen veel vaker dan mannen last hebben van angststoornissen en depressies. Ook de risicofactoren zijn anders, evenals de manier waarop klachten zich uiten. ‘Daarvan moeten we ons bewust zijn, zodat we behandeling en beleid daar op kunnen aanpassen’, hield Marrie de zaal voor. 

Late diagnose bij blaaskanker

Jeanine Roeters van Lennep kwam daarna met haar statement over de bikinivisie. Dat statement werd onderbouwd met feiten, onder meer uit een rapport van het World Economic Forum. Zo kost slechte vrouwengezondheidszorg alleen al in Nederland jaarlijks 12,6 miljard euro. ‘Dat komt deels doordat klachten bij vrouwen zich anders uiten dan bij mannen. Bijvoorbeeld bij hart- en vaataandoeningen of autisme. Die verschillen zijn lang veronachtzaamd. Ook worden vaak te late diagnoses gesteld. Als een man bloed plast, gaan alle alarmbellen af. Als een vrouw bloed plast, wordt vaak eerst gedacht aan de menstruatie. Er wordt pas heel laat gedacht aan blaaskanker. Ook zijn darmonderzoeken bij vrouwen vaak pijnlijker, omdat ze minder banden in hun buik hebben dan mannen. Die onderzoeken zouden we bij vrouwen misschien anders kunnen uitvoeren.’ 

Elke euro betaalt zich 2 keer terug 

Ook wordt er door artsen nog te weinig gevraagd naar menstruatie, menopauze en andere vrouwspecifieke zaken, stelde Jeanine. ‘Daarnaast hebben we nog een wereld te winnen wat betreft kennis van vrouwen zelf. Zo weet lang niet elke vrouw wanneer haar menstruatiecyclus afwijkend is. Eerder ingrijpen kan op korte én lange termijn veel klachten en kosten voorkomen; elke euro betaalt zich 2 keer terug.’ 

Eyes on the street 

Naast biologische verschillen zijn er ook maatschappelijke verschillen tussen mannen en vrouwen. Bijvoorbeeld in hoe veilig ze zich voelen in de openbare ruimte. Daarover vertelde Krista Schram, associate lector Publiek Vertrouwen in Veiligheid bij Hogeschool Inholland. Uit haar onderzoek ‘Ruimte voor Meiden op Zuid’ blijkt dat (jonge) vrouwen de openbare ruimte heel anders benutten dan (jonge) mannen. Mannen verblijven er, vrouwen lopen er vooral doorheen. Dat heeft te maken met het gevoel van onveiligheid. ‘Veel vrouwen zijn weleens lastiggevallen’, aldus Krista. ‘Zij vinden het fijn als er eyes on the street zijn. Dat kunnen andere vrouwen zijn. Maar ook een koffietentje of appartementencomplex met uitzicht op de openbare ruimte.’ 

Geen rechte bankjes 

Krista onderzocht onder meer ov-knooppunt Zuidplein. ‘Dat is slecht verlicht en onoverzichtelijk. Er zijn veel blinde muren en het RET-servicepunt is ’s avonds laat dicht. Ook de inrichting van straten en pleinen speelt een rol. Vaak worden er rechte bankjes gebruikt, die op een rij staan. Dat nodigt niet uit voor vrouwen. Ze voelen zich dan exposed. Bankjes in de vorm van een halve maan voelen prettiger voor meiden. Die geven meer privacy en verkleinen de kans dat ze worden aangesproken. Gelukkig wordt in ontwerpen steeds meer rekening gehouden met deze factoren, ook in Rotterdam. Al zit het halve-maanontwerp nog niet in het stijlboek voor straatmeubilair.’

Luisteren naar behoeften

Vrouwen altijd en vanaf het begin betrekken is dus een praktische stap richting verandering. Tijdens het afsluitende panelgesprek komt dit ook naar voren. Hieraan doen onder meer Ayse Budaklier Yalcinkaya en Moni Tsujimaru mee. Zij werken via het Huis van de Toekomst aan duurzaamheid in en van de wijk Bospolder-Tussendijken. ‘Je moet vrouwen uit hun huizen halen, zeker vrouwen met een migratieachtergrond’, zegt Ayse. ‘Verandering begint in de directe omgeving van mensen.’ Ersel Özçelik, trainer bij InMovement, is het daarmee eens. ‘Continuïteit en een lange adem zijn belangrijk. Als uitvoerders moeten we goed luisteren naar de behoeften van vrouwen. En daar de programma’s op aanpassen.’ 

Praat tegen mannen! 

Vanuit de zaal komt ter afsluiting nog een vraag: ‘Hoe kunnen we mannen in dit verhaal meenemen? We hebben hen nodig, zij zijn onze bondgenoten. Maar zij zijn hier dik in de minderheid.’ Krista Schram van Inholland reageert: ‘We moeten praten tegen de mannen in onze omgeving. Vrouwen lijden te veel in stilte. Vrouwen moeten zich meer laten horen. Zonder dat het een wij-zij-verhaal wordt.’ Jeanine Roeters van Lennep haakt daar op in met een uitspraak die de dag mooi samenvat: ‘De maatschappij functioneert beter als de vrouwengezondheid beter is. Daar hebben we allemáál iets aan: vrouwen én mannen.’